بیوگرافی هوشنگ سیحون
02
جولای

هوشنگ سیحون – بیوگرافی و معرفی آثار پدر معماری ایران

žهوشنگ سیحون

در این مجال به معرفی مردی ” هوشنگ سیحون “می پردازم که طرح و قلم او حرف می زند با تاریخ مرد بناهای ماندگار؛ مردی که گل می افشاند تا طرحی نو در اندازد. اگر در لابلای عکس های یادگاری از شهر دیارتان

ایران، عکسی از باغ و عمارت حکیم ابوعلی سینا دارید، طرح این مرد بزرگ ” هوشنگ سیحون ” هم نمایان است، اگر لختی در باغ آرامگاه حکیم عمر خیام و یا در کنار مقبره ی زیبای کمال الملک در نیشابور مبهوت

مانده اید، بی شک خالق آن همه طرح و نقش را نیز یاد کرده اید ؛ بله، هوشنگ سیحون به میان ما خواهد آمد ، معمار و نقاش عمارت ها و موزه های ماندگار؛ طراح موزه آرامگاه نادرشاه افشار و مقبره ی کلنل محمد

تقی خان پسیان سردار آزاده ی خراسان ؛ طراح بنای موزه توس و دهها عمارت دیگر .

 

هوشنگ سیحون

هوشنگ سیحون ، معمار و طراح پیشرو و صاحب سبک در معماری نوین ایرانی است که آثار زیبا، ماندگار، معتبر و بی­ نظیرش باگذشت چندین دهه­ از ساخت آنها، همچنان بر تارک معماری معاصر ایران می­ درخشند،

آثاری همچون آرامگاه ابوعلی­ سینا و باباطاهر در همدان، آرامگاه حکیم عمرخیام و کمال ­الملک در نیشابور، آرامگاه نادرشاه افشار در مشهد و ده ­ها اثر دیگر.

سیحون که می­ توان اورا متعلق به نسل اول معماران مدرن در ایران دانست، در آثار متعدد خود توانسته است به بیانی نوین در تلفیق معماری سنتی ایران و معماری مدرن دست یابد. همچنین او علاوه بر فعالیت در

عرصه معماری، ذخایر فرهنگی دورافتاده ­ترین نقاط ایران را کشف و ثبت کرده و ارزش هنری ­آنها را به خود ایرانی­ ها نشان داده است.هوشنگ سیحون در سال 1299 شمسی در یک خانواده هنرمند در تهران به دنیا

آمد پدر بزرگ او میرزا عبدالله فراهانی پدر موسیقی سنتی ایران بود. مادر و دایی اش نیز از نوازندگان تار و سه تار بودند.

تحصیلات معمار هوشنگ سیحون

žوی تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در سال 1319 در تهران به پایان رساند. او از کودکی عشق و علاقه زیادی به نقاشی داشت، بطوری­ که به گفته خودش از زمانی که ­توانست قلم و زغال به دست بگیرد، نقاشی

را آغاز نموده است .

به خاطر همین عشق و علاقه زیاد به نقاشی، پس از گرفتن دیپلم درصدد بود تا در رشت ه­ای مطابق با استعدادش ادامه تحصیل دهد، تا اینکه در آن سال، یعنی سال 1319، دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران

توسط عده ­ای از آرشیتکت ­ها، باستان­ شناسان و نقاشان فرانسوی و چند نفر از شاگردان کمال­ الملک تأسیس شد.

او با استفاده از این موقعیت، به تحصیل در رشته معماری این دانشکده پرداخت و درسال 1323 با نمره عالی از این رشته فارغ­ التحصیل شد. فارغ­ التحصیلی ایشان مصادف بود با پایان جنگ جهانی دوم که به گفته

خودش، این مقطع تاریخی از چندین جهت یکی از مقاطع سرنوشت­ ساز زندگی او به شمار می­ رود:

اول

اول از این جهت که چون ایران به عنوان پل ارتباطی برای حمل تسلیحات متفقین از خلیج فارس به روسیه، نقش مهمی درپیروزی متفقین داشت، متفقین پس از پایان جنگ ایران را به عنوان پل پیروزی معرفی

و نشان افتخارآمیزی به دولت و راه­ آهن ایران اعطا کردند. راه­ آهن ایران نیز به مناسبت این افتخار بزرگ تصمیم گرفت در ایستگاه تهران ساختمانی بسازد که طراحی آن را به مسابقه گذاشت و طرح سیحون برنده و

در نهایت با تغییراتی، بر خلاف نظر او، ساخته شد.

دوم

žدوم اینکه انجمن آثار ملی که سال ­های جنگ را بصورت مخفی گذرانده بود، با پایان جنگ فعالیت مجدد خود را شروع کرد و به مناسبت جشن هزاره بوعلی تصمیم به ساخت آرامگاهی برای او در همدان گرفت که

طراحی این آرامگاه به مسابقه گذاشته شد و سیحون به عنوان برنده این مسابقه انتخاب گردید.

و بالاخره چون فرانسه یکی از فاتحین اصلی جنگ جهانی دوم به شمار می­ رفت، دولت فرانسه پس از پایان جنگ، جهت ترویج فرهنگ فرانسه در تمام دنیا، تصمیم به پذیرش تعدادی بورسیه تحصیلی از کشورهای

مختلف گرفت. ž رئیس وقت دانشکده هنرهای زیبا، آندره گدار، نیز سیحون را که شاگرد اول دانشکده شده بود، به عنوان بورسیه معرفی کرد. بدین­ ترتیب سیحون به فرانسه رفت و بعد از چهار سال تحصیل مجدد در

رشته معماری به ایران بازگشت.

سیحون ، نقش اندازی ست که با ما در دنیای ابعاد، از معانی پر رمز و راز باطن می گوید، به راستی که او، معانی و فلسفه نظری و وجودی بزرگانی که معمار و طراح آرامگاه هر یک از آنان بوده است را در نقش مقبره

 آنان به دام انداخته است، و این همان جلوه ایی از هنر است که ما را به سوی شعور می کشاند. ž

پروژه های هوشنگ سیحون

žآرامگاه کمال ‌الملک

žآرامگاه کمال ‌الملک بنایی است که در شهر نیشابور بر مزار کمال ‌الملک ساخته شده این بنا کنار آرامگاه عطار نیشابوری و در باغی در محله کهن شادیاخ در شهر نیشابور ساخته ‌شده ‌است. این باغ در فاصله نزدیک به

یک کیلومتر در سمت غرب آرامگاه خیام قرار گرفته ‌است. طراح این بنای یادبود، استاد هوشنگ سیحون است
ž

کتاب هوشنگ سیحون

žنمای بنا

ž žاین بنا در نقشه از دو مدول (پیمون) مربعی شکل تشکیل شده است که مستطیلی با تناسب 1 بر 2 را می ‌‌سازند. اضلاع مربع در نما با یک قوس نیم دایره خود نمایی می‌‌ کنند؛ حجم بنا از قوس ‌هایی متقاطع که بر

روی اقطار مربع زده شده اند پدید آمده که این قوس های متقاطع، «طاق‌‌ های چهار بخش» را که در معماری سنتی ایران بسیار دیده شده اند را تداعی می ‌کنند و احتمالاً منبع الهام طراح نیز بوده است.

طراحی

طراح با بهره ‌گیری خلاقانه از قوس و با پیچشی که در ایده کلی آن ایجاد کرده، به نتیجه ‌ای ظاهراً متفاوت با هندسه ‌ای پیچیده دست یافته است. این طرح نوآورانه با به‌ کارگیری سازه پوسته ‌ای بتنی اجرا شده

است.

در بنای یادبود کمال الملک دو نوع قوس به شرح زیر دیده می‌ شود:

شش قوس نیم دایره نما که نسبت دهانه به ارتفاع آنها 1 به 2/1 است، چهار قوس متقاطع که بر روی اقطار دیده می‌ شوند. همچنین در پایین قوس ‌های اصلی نما از روبرو دو قوس کوتاه ‌تر نیز وجود دارند که در

واقع تلاقی قوس‌ های متقاطع هستند. شاید بتوان گفت حجم کلی بنا از پوسته ‌ای سه بعدی در فضا حاصل آمده است که در یک حرکت نرم دو نوع قوس یاد شده را به هم پیوند می ‌دهند .

این قوس ها و پوشش آنها در بالا ، اشکال هندسی مخروطی شکلی را بوجود آورده ‌اند که ابتکاری هندسی بوده ، اوج خلاقیت معماری را در بهره ‌گیری از عناصر معماری سنتی ایران در ترکیبی جدید و موزون نشان

می ‌دهد. در این بنا نیز همانند آرامگاه خیام هندسه نقشی شایان توجه دارد و پیوند عمیق این بنا را با نظام معماری ایرانی برقرار کرده است.

تزئینات

žتزیینات استفاده شده برای آرامگاه کمال الملک کاشی معرق است که نقوش آنها بسیار هنرمندانه بر روی سطوح منحنی نما بکار گرفته شده‌ اند و به سمت خط تقارن قوس‌ ها این نقوش کوچک و کوچک ‌تر می ‌شوند

. به گفته طراح ، کاشی معرق ، معماری کاشان یعنی محل زادگاه کمال الملک را یادآور می ‌شود .

نمای بنا و تزیینات و همچنین رنگ کاشی ها ، هماهنگی فراوانی با آرامگاه عطار ، که در کنار آن است ، دارد ؛ به گونه ‌ای که شاید بازدید کننده در نگاه نخست گمان کند که این بنا ها بخشی از هم هستند. ž

žسنگ مزار

žسنگ مزار کمال الملک همچون سایر سنگ‌ های مزاری که سیحون در آرامگاه ظهیر الدوله تهران طراحی کرده است ، یکپارچه از سنگ گرانیت و با بافت خشن بوده ، در قسمت بالای سنگ که مرتفع و زاویه دار تراشیده

شده است ، نقش برجسته ‌ای از کمال الملک توسط شاگرد ایشان مرحوم استاد ابوالحسن صدیقی سنگ‌ کاری گردیده است.

مزار هوشنگ سیحون

مقبره خیام

žهوشنگ سیحون در سال 1338 آرامگاه حکیم عمر خیام را مبتنی بر اصول ریاضی و مثلثاتی خیامی، محاسبه و طراحی کرده است؛ سیر در دهلیزها و طاق و ایوان مقبره، خود سفری ست به جهان بی نهایت پراز معانی

خیام. žمقبره خیام از لحاظ معماری و ساخت یکی از مهم ترین ساختمانهای ساخته شده در زمان خود است. ارتفاع مقبره 22 متر است و استخوان بندی اصلی آن فلزی محاط در پوشش بتنی است.

بنا

شکل بنا در پایین تقسیم بندی ده گانه دارد و فاصله پایه ها 5 متر است.اضلاع بنا مستقیما به سمت بالا ادامه یافته و به صورت اشکال هندسی منظم تورفتگی پیدا می کنند و بعد به صورت تقریبا مخروطی شکل به

هم رسیده  شبه گنبدی را در بالا به وجود می آورند که قسمت عمده آن مشبک  و تو خالی و یادآور ستاره ای است که نماد شخصیت علمی و ستاره شناسی خیام تلقی می شود.

داخل و خارج مقبره با کاشیهای معرق و اشعار خیام مزین شده است. روکار بنا معرق کاری سنگی از تو با قطعات نازک سنگهای محکم و شفاف ساخته شده است. در کنار آرامگاه هفت خیمه سنگی بسیار زیبا وجود

دارد که در زیر هرکدام یک حوض آب با کاشی فیروزه ای رنگ ساخته شده است.

 

پروژه های هوشنگ سیحون

žسیحون در مورد ایده اصلی کار می نویسد :


بنای یادبود دیگر مربوط به خیام است در نیشابور که تقریبا مقارن بنای قبلی با یکی دو سال فاصله دیر تر ساخته شده است.

محل بنا

محل بنا در باغ بزرگی در خارج شهر نیشابور و با فاصله نزدیک به دو کیلو متر از جاده مشهد – نیشابور واقع است . تقریبا با همین فاصله به طرف غرب باغ دیگری آرامگاه شیخ عطار را در برمیگیرد. باغ اول به باغ

امامزاده محروق معروف است به ترتیبی که در محور اصلی باغ ساختمان قدیمی امام زاده محروق جا دارد.

مزار خیام درست در گوشه شمال شرقی این بنا قرار داشت. به طوری که در زمان سلطنت رضاشاه در مراسم فردوسی با عجله این مقبره را به شکل یک میله سنگی بی اهمیت تعمیر و آماده کردند که در موقع بازدید

مستشرقین قابل عرضه کردن باشد.  در سی و چند سال پیش که انجمن آثار ملی تصمیم گرفت بنای مناسبی برای خیام ایجاد کند طرح آنرا به عهده اینجانب گذاشتند.

چون در جوار امامزاده امکان ایجاد ساختمان قابل توجهی نبود ناچار محور دیگری عرضی در باغ  به وجود آوردم که عمود بر محور اصلی  است و ورودی بنای خیام از همین محور در نظر گرفته شد. به خصوص که این

محور در  جهت باغ عطار نیز بود.  یعنی از همین ورودی جاده دیگری کشیده شد که باغ امامزاده و خیام را به باغ عطار ارتباط می داد.

خیام

شنیده بودم که خیام گفته بود: گور من در موضعی باشد که هر بهاری شمال بر من گل افشانی کند. بنابراین بنای یادبود و آرامگاه باید طور ی ساخته می شد که باز باشد و این خواسته خیام انجام شود در منتهی الیه

محور نامبرده که فاصله نسبتا قابل توجهی با امام زاده محروق داشت در میان درختان کاج تنومند و زرد آلو محل مناسب بنا در نظر گرفته شد. در اینجا اختلاف سطحی در حدود 3 متر وجود داشت که از همین

وضعیت استفاده شد و مجموعه بنا شامل یک برج و چشمه سارهای اطراف آن به دور یک دایره بزرگ طراحی شد به طوریکه برج هم کف زمین و چشمه سارها در اختلاف سطح قرار گیرند.

 

فرزندان هوشنگ سیحون

شخصیت پدر معماری ایران ” هوشنگ سیحون “

žخیام در واقع سه شخصیت دارد: ریاضی دان منجم و شاعر که باید هر سه شخصیت در بنا نشان داده می شد.  دایره کف به ده قسمت تقسیم شد به طوری که برج یادبود بر 10 پایه مستقر باشد. عدد 10 اولین عدد

دو رقمی ریاضی است و پایه اصلی بسیاری از اعداد است.از هر یک از پایه ها دو تیغه مورب به طرف بالا حرکت می کند به ترتیبی که با تقاطع این تیغه ها حجم کلی برج در فضا ساخته می شود و چون تیغه ه

مورب اند خطوط افقی آنها باید ناظر به محور عمودی برج باشد .

پس تیغه ها به صورت مارپیچ شکل به طرف بالا حرکت می کنند تا با هم  تلاقی کنند و از طرف سر در بیاورند که خود یک شکل پیچیده ریاضی و هندسی است. این شکل با عدد 10 دیگر هر دو سمبل دانش ریاضی

خیام است.

žبر خورد تیغه ها با یکدیگر فضاهای پر و خالی و به خصوص در بالا ستاره های درهمی را به وجود می آورند که از لابلای آنها آسمان آبی نیشابور پیدا است و به تدریج به طرف نوک گنبد ستاره ها کوچکتر می شوند تا

درآخر یک ستاره پنج پر آنها را کامل میکند.این ستاره ها و آسمان اشاره به شخصیت نجومی خیام دارد.و اما برخورد تیغه  ها با هم ده لوزی بزرگ می سازند که باید با کاشی کاری پر شوند.

بهترین تزیین  خود رباعیات خیام بود که به صورت خط شکسته و در هم به روش سیاه مشق های خطاطان بزرگی مانند میر عماد و بعضی استادان شکسته نویس با کاشی به صورت نقوش انتزاعی سرتاسر لوزی ها را

پر کند.

آثار ملی

به تقاضای انجمن آثار ملی شادروان استاد جلال همایی بیست رباعی به این منظور انتخاب کردند و استاد مرتضی عبدالرسولی با نظر اینجانب که به صورتی که می خواستم این خطوط در هم و تزیینی باشند زیبا

نویسی ها را انجام دادند که با کاشی معرق آماده و به شکل کتیبه های تزیینی به ارتفاع حدود 14 متر داخل لوزی ها نصب شد که باید گفت در تاریخ معماری ایران اولین بار بود که خط شکسته در تزیینات بنا به کار

رفت.

از داخل نیز قسمت های پر از جمله همین لوزی ها با نقش گل و برگ و پیچک باز از هم با کاشی معرق تزیین گردیدند و تماما اشاره به شخصیت شاعری خیام است.دور تا دور برج در قسمت اختلاف سطح چشمه

سارها در اطراف یک دایره وسیع به مرکز خود برج ساخته شد.همه از سنگ گرانیت با اجزا مثلثی شکل و تورفتگی و برون آمدگی هایی که تا اندازه ای شکل خیمه را تداعی می کنند  واین اشاره به نام خیام است.

چون پدرش خیمه دوز بود نام او به همین مناسبت انتخاب شد. وی در انجام پروژه معماری بسیار آثار متعددی دارا است . 

مصالح

سیحون حتی انتخاب مصالح ساخته های خویش را منطبق با خصوصیات شخصیتی و زندگی هر یک از آن بزرگان انجام می دهد، اودر کتاب « نگاهی به ایران» در مورد بنای آرامگاه نادر شاه افشار می نویسد: « ماده

اصلی ساختمان از سنگ خارای منطقه کوه سنگی مشهد، مشهور به سنگ هر کاره است، این سنگ یکی از مقاوم ترین سنگ هایِی است که در ایران وجود دارد، او دلیل این انتخاب را اشاره به صلابت و عظمت نادر شاه

افشار می داند.

او در ادامه می نویسد: « شکل کلی و مقبره ی نادر به شکل شش ضلعی متناسبی ست که، شکلِ سیاه چادرهایی را تداعی می کند، دلیل این امر همین نکته است که نادر به جای کاخ در زیر چادر زندگی می کرد.

žآرامگاه حکیم بوعلی سینا در همدان نیز، یکی از شاهکارهای هنر معماری معاصر است که با الهام از معماری قدیم بنا شده است، که برداشتی از برج قابوس بن وشمگیر درگنبد قابوس است، و هر یک از ستون های

سنگی و مدور جلو آرامگاه بوعلی سینا، نشان دهنده گذشت یک قرن از تولد ابن سیناست.

هوشنگ سیحون، پیشرو و صاحب سبک در هنر معماری معاصر ایران است؛ و دومین مرحله شکوفایی و درخشش معماری ایران با آثار وی آغاز می شود.

او در سال 1347 طراحی و اجرای ساختمان موزه توس در مشهد را به کارنامه درخشان خود می افزاید؛ و اما این همه فقط آثاری بود که جزء میراث فرهنگی ایران محسوب می شود.

žپدر معماری

žپدر معماری نوین ایران، ساختمان های متعددی را طراحی کرده که هنوز در نوع خود بی نظیر است، از جمله می توان ساختمان بانک سپه در میدان توپخانه تهران را با نمایی از بتون نام برد.

پروفسور هوشنگ سیحون در سال 1972 به همراه نقاشان صاحب نامی از جمله، پیکاسو و سالوادر دالی، در نمایشگاهی در دانشگاه ماساچوست شرکت کرد و با سبکی منحصر به فرد، کلافه های خط را به صورت

تابلویی زیبا در معرض نمایش گذارد که توجه منتقدین آمریکایی را به خود جلب کرد، سبکی که با مدد گرفتن از خطوطی موازی و پر پیچ و تاب، که هیچ همدیگر را قطع نمی کنند، انسان را در روزمره اش وادار به

تفکر می کند؛ اینگونه که هنوز کسی پیدا نشده است، مشابه طرح های نقاشی سیحون را خلق کند.

žهوشنگ سیحون

žهوشنگ سیحون هنوز در میان ماست، او یکی از عشاق هنر ایران است و به قول ِ خود او: « کلام آخر من ایران است.

اما چرا من و شمای ایرانی این عاشقان هنر ایرانی و فرهیختگانی که در بین ما هستند را به درستی نمی شناسیم و نسبت به آنان بی اعتناییم؟

چرا جوامع فرهنگی ایرانی و باز هم تاکید می کنم ایرانی، وجود این فرهیختگان را کتمان می کنند؟
چرا همیشه قدرشناسی از هنرمندان ایرانی به عهده ی قدرشناسان غیر ایرانی ست؟ –

اهداء عنوان شهروندی افتخاری فرانسه و لوح افتخار شهرداری لوس آنجلس از جمله آن قدر شناسی های جوامع غیر ایرانیست؛ از این گذشته،دانشگاه هایی چون، ام آی تی ، هاروارد، واشنگتن یونیورسیتی وبرکلی،

مجموعه ای از نقاشی های سیحون را گردآوری و نگهداری می کنند؛

نام هوشنگ سیحون را در دو دانشنامه روسیه و کمبریج ثبت نموده اند ، اویی که ذخایر فرهنگی دورافتاده ترین نقاط ایران را کشف و ثبت کرده و ارزش هنری شان را به خود ایرانی ها نشان داده است.


ختم کلام اینکه، نگذاریم هنرمند ایرانی، جامعه خودش را دور بزند تا بعد، جامعه ی خویش را متوجه حضور خود کند. 

دانلود رایگان پاورپوینت بیوگرافی معمار رنزو پیانو (آثار معماری)